باورش نداشتتد، دیوانه خواندنش و از دین رانده شده، بی آنکه لحظه ای به او گوش سپارند، غافل از آنکه در ورای دهلیز عدسی های تلسکوپش، حقایقی نهفته بود که آنها هرگز حاضر نشدند -و یا درهای همیشه بسته دینشان، به آنها فرصتی نداد- تا آن حقایق را باور کنند -و یا حتی فقط آن را نظاره کنند.

گالیله، پای در مسیری نهاده بود که همگان، سرنوشتی همچون «جوردانو برونو» و «کپرنیک» برایش متصور بودند. آسان نیست برای زدودن جهل از مردمی که همه باورهاشان بوی کلیسا می داد، رو در روی پدران مقدسی قرار گرفت که خود را حاکمان خاک می دانستند.

 

زمان بر گالیله، جاری گشت و او لحظه ای در ایمان خود درنگ نکرد. قامتش خم شد، اما هرگز دفترش را نبست، به آسمان خیره بود و حقیقت را آنچنان که یافته بود، با صدای بلند، "بی ترس"* بر زبان جاری کرد:

"خواب هزاران ساله را آشفتن، بی تاوان نیست ...

بگو که آسمانی نیست ... «بی ترس»

بگو که زمین می چرخد ... «بی ترس»

بگو که خورشید ثابت است و تابان ... «بی ترس»

بگو که شما فقط حاکمان خاکید و تاک ... «بی ترس»

بگو که نگفتنت جنایت است ... و «تاریخ» جانیان را نخواهد بخشید."

 

 

هرگز طوری نزیست که قهرمانان. او هیچ گاه نخواست که قهرمان باشد که حقیقت در برابرش کمرنگ شود تا جایی که نزدیکانش نیز از او مایوس گشتند:

"چرا توبه کردید گالیله؟ در زنده ماندنتان چه حکمتی بود که در مرگتان نبود؟ شما «قهرمان» ما بودید ... و اینک، بی چاره ملتیم ... زیرا «قهرمان» نداریم."

گالیله عصابش را در سرانگشتانش فشرد:

"بیچاره ملتی است، ملتی که «نیازمند» قهرمان باشد."

تنهایش گذاشتند، دورش کردند، -به خیال خود- کمرنگش کردند، اما زمین هرگز از «حرکت» باز نایستاد و خورشید هرگز «نور»ش را سایه نکرد.

"چه شب شومی است، شبی که انسان، حقیقت را دریابد. شبی که در یابیم ایمانمان به «آری» یا «نه» گفتنی، به دوزخ می بردمان یا بهشت. شبی که دریابیم دانایی سرچشمه رنج است. ... راه رستگاری کجاست؟ در دست گالیله یا در آستین پدران مقدس؟"

 

پاورقی یک: از «سلطان و شبان» تا «گالیله»، هنوز "جسارت" در «فرهنگ» زنده است. 

پاورقی دو: خوشحالم که هنوز «نمایش» حرف می زند.

پاورقی سه: گاهی وقت ها، گفتن حقیقت کافی نیست، که باید آن را رو در رو، فریاد کشید، همانگونه که «گالیله-تارخ» با میکروفون رو به جمعیت -به راستی او «تارخ» بود یا «گالیله»؟-.

پاورقی چهار: پرهیز از قهرمان سازی، در این نمایش بی بدیل بود، تا آنجا که تماشاچی دیدن «گالیله» کلاهبردار و دروغگو را تاب نمی آورد.

* داخل گیومه ها، دیالوگ های نمایش.

- عکس ها از مانی لطفی زاده 

تنهایی و انزوای ناشی از «اندیشیدن»، در دنیای مدرنی که مصرف گرایی را به یدک می کشد، «لوبورنی» نویسنده را ناخواسته در مسیری هدایت می کند که همسرش «اگوستا»، آن را «هیچ» می خواند.

تفکر حاکم بر جامعه که در شخصیت «اگوستا» نمود پیدا کرده است، «لوبورنی» ای را می پسندد که نه از روی اندیشه بلکه همسو با ذایقه مصرفی جامعه، دست به قلم ببرد و از آنجا که «لوبورنی» توان مقابله با «اگوستا-جامعه» را در خود نمی بیند، عدم را به حضور ترجیح می دهد و دست به خودکشی می زند، غافل از اینکه غیاب او فرصتی مناسب در اختیار «موج-رسانه» ها قرار می دهد تا از وی پس از مرگش، اسطوره ای دروغین بسازند و این بار در فضایی آسوده تر، اهداف خود را پیش ببرند.

 

پاورقی یک: یک سالن ساده، یک دکور ساده و یک اجرای ساده. «ابرج راد» به سادگی، «عیش و نیستی» رو به روی صحنه برد.

 پاورقی دو: «عزت» سینمای ایران -عزت الله انتظامی- رو تکیه بر عصا دیدن، سخت دشوار بود.

عکس اول از مهدی حسنی

 عکس دوم از سیامک زمردی

"خانه ای داشتم ،

دور شدم از آن،

 اندوه مرا گرفت" *

 

یک، دو، سه و چهار. چهار سال گذشت. چهار سال پیش، وقتی توی یه شب بارونی، ساکم رو برداشتم و نشستم توی اتوبوس، بی پناهی، رو به از دست دادن حضور همه کسانی ترجیح دادم که مدتها بود در نگاهم، جایی براشون نداشتم. دور شدن از شهری که بی وقفه دوستش می داشتم دشوار بود، اما بهانه، بسیار بود و بغض، بی تاب.

هرگز فرصت نشد تا پبرمرد و پیرزنی که از موهای سفید، چروک پیشانی و هق هق شبانه شون، سهم عمده ای داشتم، پنجره اتاقم و پرده افقی اش که همواره آبستن باد ولگرد بود، کوچه ای که همیشه به بن بست ختم می شد، خیابانی که به آقا، به نی و دف و به یوزپلنگان خسته، می رسید، همه لحظه هایی که توی پیچ های دیلمان جا مونده بودن، خاطراتی که بوی بارون و علف می دادن رو، پیش از حرکت در آغوش بگیرم و ...

٭ جعفر خادم

- عکس از ماندانا بصیرنیا

دیشب، من و دوربینم، به یکباره یتیم شدیم و طعم تلخ بی پدری، در ما رخنه کرد. او به من «دیدن» را آموخت، آنسان که مادرم، راه رفتن و پدرم، راه و رسم زندگی. بهمن جلالی، دوربین را به دستم نداد، عکاسی یادم نداد که دگرگونه و ساده دبدن را به من آموخت. از او آموختم که برای دیدن، نیازی به ابزار نیست، که هر چه هست در نگاه ماست و ما آن را جابی همین نزدیکی، گم کرده ایم.

ساده بود، ساده می اندیشید، ساده سخن می گفت و از پیچیدگی هراس داشت و دوری می کرد. دستهای لرزان او، به مهربانی، پذبرای اولین عکسهایی بود که ثبت کردم و هنوز هم، عکسهایم بی تاب رد انگشتان، خاکستر سیگار و نگاهش، از پس شیشه های گرد عینکش، هستند. نمی دانم نبودنش، را چگونه تاب بیاورم، اما در هر فشار شاتر دوربینم به یادش خواهم بود و کلامش را در هر عکسم، با خود به همراه خواهم داشت که "همیشه یک آماتور باش".

امشب، دل همه دوربین های ما، واسه دستهای لرزونت بی قراری می کنه.

 

- بهمن‌ جلالي، عكاس خبري نامدار درگذشت

هنوز نگاهم در چارجوب این در، جا مانده و رفتنت را باور نمی کند. گوشه گوشه این خانه، برایت بی قرار است. همه پس کوچه های این شهر را پی بویت گشته ام. از همه چراغهای بیدار این شبانه های تاریک خیابان ها، سراغت را گرفته ام و به همه صندلی های پارک های بی حضور، نشانی ات را داده ام که خبرم کنند هرگاه تن خسته ات را، بر آنها روا کردی. نگاه آدمکهای این شهر، سرزنشم می کنند به این جستجوی بی پایان. نمی دانم برگشتنت را در این خانه خواهم بود یا نه،

اما "... یادت باشد، در را باز گذاشته ام ..."

 

آخرین شب اجرای نمایش «فیروزه» بود، نمایشی که «بهزاد فراهانی»، دغدغه های- به نظر من آشفته- خود، را به روی صحنه برد.

 

 

تقابل مرگ و نویسنده ای شصت ساله که گویی نماینده همه نویسنده هایی بود که به قول مرگ این نمایش، در سراشیبی زندگی قرار گرفتند. نویسنده ای که تلاش می کند مرگ را به این نکته آگاه کند که او هنوز می تواند بنویسد، هنوز حرف های ناتمامی برای گفتن دارد و مرگی این چنین ناگهانی برازنده او نیست. نویسنده، پرده از نوشته هایی بر می دارد که هرگز به لطف ممیزی، قادر به نمایش آنها نبوده است. از فقری می گوید که گریبانگیر طبقه کارگری است که چیزی جز سیه روزی در انتظار آنها نیست، از سیاستی لب به سخن می گشاید که «ننه ایران» در آن ترک وطن می کند، از عشقی طاهر سخن می گوید که فرجامی تلخ و ناگزیر برایش متصور است.

 

 

از شادی می گوید اگرچه معتقد است که این شادی، با او و مردم سرزمینش نامانوس است و ...

سرانجام از تلاش های خود برای متقاعد کردن مرگ طرفی نمی بندد و مرگ او را در آغوشی بی رحمانه در برمی گیرد.

 

 

اما نمایش همچنان ادامه دارد، اما زندگی همچنان ادامه دارد، اما تاتر این مرز و بوم با وجود از دست دادن بزرگانش، همچنان بی وقفه به راه خود ادامه می دهد.

 

 

پاورقی یک: از پله های کافه تاتر شهر بالا میومدیم که ناگهان، صدایی -اغراق نیست اگه بگم- نورانی، همه وجودمو به سمت خودش کشوند. هنوز می شد بی تابی نگاه «لیلا» رو ته چشمای روشنش دید، نگاه بی تاب خواهری که جسم رو به زوال برادری را به نظاره نشسته بود که جنگ برای او به یادگار گذاشته بود. دلم می خواست با تمام وجودم بر صدای «هما روستا» بوسه بزنم.

پاورقی دو: سپاس دوستان «باور»ی را و «طاها»ی عزیز، برای خلق این مجال.

کلاغ؟ پَر. گنجشک؟ پَر. کبوتر؟ پَر.

دستهایی که به نشونه پریدن بالا می رفت و بی هیچ دغدغه ای دوباره بر زمین می نشست و ته همه این پریدن ها و نشستن ها، خنده هایی بود که بعد از پَر دادن سهوی خرگوش یا پلنگ، بر چهره های ما نقش می بست. و حالا یه بار دیگه به ناچار وارد همون بازی شدم. این روزا هم، انگشت به زمین می ذارم و از پَر کشیدن عده ای می گم که قرار بود روی زمین و روی همین خاک، با هم باشیم اما زمانه به ناگهان مسیر قصه شو عوض کرد و من تا به خودم اومدم، دیدم که گوشه ای نشستم و با خودم زمزمه می کنم،

اون دوستم؟ پَر. همسایه بالایی؟ پَر. اونی که تازه پیداش کرده بودم؟ پَر. همکلاسی ای که خبری ازش نداشتم؟ پَر. همون کسی که هنوز ندیده بودمش؟ پَر. تو؟ پَر. من؟ ...

نه، دیگه بازی بسه، می خوام بخوابم.